Nghề làm nón truyền thống "gat" Hàn Quốc đối mặt thách thức dù nổi tiếng nhờ K-Pop

Tại một triển lãm sôi động ở Busan, nghề làm nón "gat" truyền thống của Hàn Quốc đang thu hút sự chú ý đặc biệt, nhưng đồng thời cũng đối mặt với nguy cơ mai một. Dù gần đây được biết đến rộng rãi nhờ xuất hiện trong một bộ phim hoạt hình K-Pop nổi tiếng toàn cầu, những người thợ thủ công kỳ cựu vẫn trăn trở về tương lai của di sản văn hóa quý giá này.

Di sản sống động giữa lòng Busan

Trong khuôn khổ phiên họp thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới – sự kiện mà Hàn Quốc lần đầu tiên đăng cai kể từ khi ký Công ước Di sản Thế giới vào năm 1988 – một gian hàng đặc biệt mang tên "Ngôi nhà Di sản K" đã được mở cửa tại Trung tâm Triển lãm và Hội nghị Busan. Đây là một phần của sự kiện bên lề nhằm giới thiệu di sản văn hóa của Hàn Quốc và những nỗ lực bảo tồn quốc tế. Trong số các màn trình diễn "Di sản sống X ICH" do Cục Di sản Hàn Quốc và Cơ quan Di sản Hàn Quốc đồng tổ chức, công chúng đã có cơ hội hiếm hoi chiêm ngưỡng nghệ thuật "gat-il" – quy trình làm nón "gat" tinh xảo. Tại đây, nghệ nhân Park Chang-yeong, 83 tuổi, một bậc thầy làm nón truyền thống được công nhận, đã trình diễn kỹ năng điêu luyện của mình. Ngồi khoanh chân trên một bục cao mô phỏng xưởng làm việc truyền thống, đôi tay ông vẫn vững vàng sau hàng thập kỷ lặp đi lặp lại động tác bào nhẵn những thanh tre đã luộc chín thành sợi mỏng như giấy. Bên cạnh ông, con trai Park Hyung-bak, 50 tuổi, người thừa kế thế hệ thứ năm của gia đình, cẩn thận dùng bàn ủi nóng ép các sợi tre tinh tế, lắp ráp phần chóp hình trụ của chiếc nón "gat". Màn trình diễn này không chỉ là một buổi giới thiệu kỹ thuật mà còn là một cái nhìn sâu sắc vào một nghề thủ công đã tồn tại lâu hơn cả thế giới từng nuôi dưỡng nó.

Vẻ đẹp cổ xưa và sức hút hiện đại

"Gat" là loại nón đen trong suốt, từng được nam giới triều đại Joseon (1392-1910) đội, mang ý nghĩa biểu tượng về địa vị và phong cách. Trải qua hàng trăm năm, chiếc nón này vẫn giữ được vẻ đẹp độc đáo và tinh tế. Gần đây, "gat" bất ngờ trở thành tâm điểm chú ý của giới trẻ toàn cầu khi xuất hiện trong bộ phim hoạt hình ăn khách "KPop Demon Hunters" của Netflix, được đội bởi nhóm nhạc K-pop hư cấu Saja Boys. Sự xuất hiện này đã tạo ra một làn sóng quan tâm mạnh mẽ, đưa hình ảnh chiếc nón truyền thống đến với hàng triệu khán giả trên khắp thế giới. Nghệ nhân Park Chang-yeong chia sẻ rằng, "Mức độ phổ biến đang ở đỉnh điểm," cho thấy sự hào hứng của công chúng đối với sản phẩm thủ công này. Tuy nhiên, đằng sau ánh hào quang mới mẻ đó là những thách thức không nhỏ mà nghề làm nón "gat" đang phải đối mặt.

Thách thức tồn vong của một nghề thủ công tinh xảo

Dù được biết đến rộng rãi và nhận được nhiều đơn đặt hàng trang trí, nghệ nhân Park Chang-yeong thừa nhận rằng điều này không đồng nghĩa với thu nhập ổn định hay sự bảo đảm cho tương lai của nghề. Ông giải thích rằng, "chúng tôi quá bận rộn để nhận các đơn hàng trang trí nhỏ, và ngay cả khi làm được, điều đó cũng không mang lại thu nhập ổn định vì các sản phẩm của chúng tôi được làm hoàn toàn bằng tay." Thời gian và công sức bỏ ra để tạo ra một chiếc nón "gat" thủ công là rất lớn, đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và kỹ năng tích lũy qua nhiều năm. Trong khi đó, thị trường lại tồn tại những phiên bản "gat" được sản xuất bằng máy móc với giá thành thấp hơn đáng kể. Điều này tạo ra một áp lực cạnh tranh gay gắt, khiến các sản phẩm thủ công truyền thống khó có thể cạnh tranh về giá. Thực tế này đặt ra một câu hỏi lớn về cách thức để bảo tồn và phát triển một nghề thủ công đòi hỏi nhiều công phu trong bối cảnh xã hội hiện đại, nơi tốc độ và chi phí thường được ưu tiên. Sự phổ biến tức thời từ văn hóa đại chúng có thể mang lại sự chú ý, nhưng việc chuyển hóa sự chú ý đó thành sự hỗ trợ bền vững cho các nghệ nhân và di sản của họ vẫn là một bài toán khó.